Một con người khi bước vào xã hội cần những điều gì, và xã hội cần những gì ở con người đó, theo tôi có 3 điều, mà tôi muốn ví giống như trong học võ vậy: một là võ công (kỹ năng, kỹ thuật, chuyên môn), hai là khí công (khả năng tự lý luận, có thể tự nhận thức, tự nghiên cứu), ba là nhân cách (đạo đức, lý tưởng, mục tiêu).

Tất nhiên ai cũng biết đến 3 điều này, nhưng hiện tại hình như quan điểm tư tưởng văn hóa đang đi theo chiều ngược: dạy võ công trước hoặc...chỉ dạy thứ này, còn những điều khác thì giao phó cho…xã hội bên ngoài đảm nhiệm, mà xã hội bây giờ thì phải nói: tốt xấu bất minh, thị phi lẫn lộn, giữa lời nói chủ quan và hiện thực khách quan không đồng điệu khiến những đầu óc học trò non trẻ mất định hướng, mất niềm tin và mất cả lý tưởng cuộc đời, các em sẽ bị xã hội làm vấy bẩn tâm hồn trong trắng mà các Thầy Cô đã dầy công dạy dỗ, có tài mà vô đức thì hậu quả càng tệ hại, càng khó sửa chữa, sai lầm tiếp nối sai lầm.

Nhưng nếu ta làm theo chiều xuôi lại như những thế kỷ trước: dạy nhân cách trước, thì…cũng không thể được, bởi học trò cũng sẽ không tin vào những lời bay bổng có cánh và giáo điều, khi thực tế xung quanh và trên các phương tiện truyền thông đang phản ánh một xã hội hoàn toàn trái ngược với lời Thầy Cô trong nhà trường.

Tôi cứ nghĩ mãi về hình ảnh một con quay (bông vụ) đang xoay tròn trong một cái hộp vuông vức, vừa nhỏ bé, vừa chật chội và tối thui. Khi bản thân con quay không còn lực xoay, nó sẽ ngừng quay và ngã. Khi đưa nó ra khỏi cái hộp, đôi khi nó còn...ngừng quay nhanh hơn trước, bởi bị tác động của không khí và gió chuyển động bên ngoài. Như vậy cái hộp có 2 mặt: mặt lợi là cản gió bên ngoài giúp con quay quay lâu hơn chút xíu, mặt hại là nó không cho con quay di chuyển ra bên ngoài và đôi khi sự va chạm với thành hộp cũng khiến nó giảm vòng quay. Bài toán được giải quyết từ cái nhìn khi đứng trong cái hộp hay chúng ta đứng hẳn ra bên ngoài để giải quyết ? Chúng ta nới rộng cái hộp, uốn cong cái hộp hoặc gọt nhỏ bớt con quay để tạo thêm chỗ trống ? Hay chúng ta tìm cách tạo nội lực, tạo động cơ cho con quay...tự quay, để nó dù có ra khỏi cái hộp vẫn có thể hiên ngang mà quay vòng với vũ trụ ?

Vậy nên chăng, tôi đề nghị chúng ta xuất phát từ…khâu “khí công”: giáo dục cho học sinh-sinh viên khả năng tự lý luận, tự nhận thức và tự nghiên cứu các hiện tượng khách quan, chủ quan trong xã hội. Với một tấm gương tốt ngoài đời các em biết nhận diện để noi theo và học hỏi, với những cảnh chướng tai gai mắt hoặc xấu xa trong xã hội các em biết phân tích hiện tượng-bản chất-động cơ của họ tại sao lại như vậy, các em tự tin nhìn thẳng vào vấn đề và dám phát biểu ý kiến của mình khi có cơ hội và được xã hội khuyến khích, theo đó các Thầy Cô tiếp tục điều chỉnh, hướng dẫn thông qua các cuộc tranh luận cởi mở trên các diễn đàn.

Cũng đã đến lúc chúng ta không còn áp đặt được các em: món ăn nào ngon món ăn nào dở, cũng như không thể nấu sẵn thức ăn cho các em ăn theo khẩu vị của chúng ta, mà chỉ nên trao cho các em những quyển sách dạy nấu ăn các kiểu, các em tự nấu món các em thích, các em tự thưởng thức và tự khen chê món ăn do mình nấu ra, các em cũng phải biết dũng cảm tiếp nhận các lời nhận xét tốt xấu của bạn bè, của xã hội và…tự điều chỉnh lại cách nấu ăn của mình, tự điều chỉnh tỷ lệ các nguyên vật liệu, tự điều chỉnh củi lửa và cả cách trưng bày món ăn ra đĩa,…

Không những các em tự tin và ngẩng cao đầu khi đón nhận những lời khen cho một món ăn ngon do các em nấu ra, đồng thời các em cũng sẽ dũng cảm đón nhận những lời chê do các món ăn chưa hợp khẩu vị của xã hội, bởi các em biết chắc mình còn rất nhiều cơ hội để chỉnh sửa, còn rất nhiều Thầy Cô để học hỏi và bàn luận trên tinh thần tôn trọng nhân cách, tôn trọng ý kiến và những suy nghĩ khác biệt, và nhất là tôn trọng sự lựa chọn của các em

Ai cũng nói xã hội cần những con người, trong khi đào tạo ra những rô bốt.

Ai cũng nói cần những người tài năng, trong khi chỉ muốn tiếp nhận những kẻ chỉ biết vâng lời.

Ai cũng nói cần những con người đạo đức, nhưng chẳng ai muốn nghe những lời hay lẻ phải.

Ai cũng nói cần những con người ngay thẳng, trong khi cuộc sống luôn biến mọi người biết cách và luôn tìm cách xoay sở mọi thứ.

Ai cũng cũng muốn cuộc sống ngày mai sẽ tốt đẹp hơn hôm qua, trong khi bản thân mỗi người không muốn nhìn nhận những gì sai lầm đã mắc phải, không muốn bỏ đi cái nửa vời đang có và cũng chưa sẵn sàng đón nhận những điều hay mới mẻ sắp đến.

Tại bản thân chúng ta cứ chậm chạp, yếu đuối và bảo thủ như thế mãi.

Anh thông báo tình hình rất nguy hiểm, là nó mê game điện tử, suốt ngày ngồi máy tính. Mình bật cười bảo, cả thế giới này đều thế cả, con anh ở tuổi này, mà không mê chơi máy tính, lên mạng, không chơi game, thì chắc chắn nó có vấn đề nặng về đầu óc hoặc về tính cách. Còn thì tự nó sẽ nắn chỉnh bản thân. Sợ nhất là nó hờ hững với tất thảy mọi thứ ấy chứ.

Ông anh lại bảo, nhưng gay nhất là bây giờ nó cứ đòi đi làm bồi bàn cho mấy quán cà phê dạng take-away mới mở, đi làm thì xa, quán thì suốt ngày bật nhạc ầm ầm, bọn đến uống cà phê ngồi vỉa hè toàn quần áo lố lăng, tóc tai kỳ quái, kiếm chả mấy tiền lương mà thấy phức tạp quá, nó đi làm 2 tháng xong anh chị cấm tiệt! Cô xem có quen biết mấy tập đoàn nhà nước phải to to một tí, có máu mặt tiếng tăm một tí, gửi nó vào thực tập. Chứ làm vớ vẩn thế này hư người đi!

Mình trố mắt ra bảo, một thằng nứt mắt ra đếm tiền còn lẫn lộn, tiêu tiền còn mù mờ, mà bảo nó có tập đoàn nào vừa to vừa nổi tiếng nhận vào? Cứ như thể anh là bố người ta không bằng. Nó đi làm tử tế chăm chỉ thì nhốt nó ở nhà, nhốt ở nhà thì lại kêu nó chơi điện tử, nó không chơi điện tử thì lại không cho nó ra đường, thế rốt cuộc là anh tính thế nào?

Ông anh lại bảo, nhưng nó mà không đi làm bán thời gian từ bây giờ, thì sợ ra trường lại thua kém bạn bè, không xin vào đâu được cả. Mà anh muốn nó phải giao thiệp rộng, quen biết nhiều, làm nghề gì nó có nhiều cơ hội làm ăn một tí, chứ bây giờ cứ đi bưng cà phê, ra trường vào mấy công ty tư nhân bé tí, chả biết bao giờ mở mày mở mặt.

Mình bảo, thế anh dạy nó uống rượu chưa? Dạy nó hút thuốc chưa? Ông anh nhảy bổ vào mồm mình ngay: Sao lại dạy những thói ấy? Đập chết nó ngay ấy chứ!

Mình bảo, anh nhớ lại xem, anh hút thuốc trộm trong nhà tắm lúc mười mấy tuổi? Anh tưởng bây giờ nó không tập hút trộm thuốc lá à? Anh muốn nó giao tiếp xã hội, làm ăn kinh tế mà không cho nó va chạm à? Thế nó dẫn người ta đi ăn thì nó gọi khoai tây chiên chấm tương cà chua à? Hay người ta mời nó đi Karaoke thì nó ngồi ăn bimbim à? Đằng nào nó cũng phải va chạm, anh gọi bạn nó đến nhà ăn nhậu đi, vừa ăn vừa nói chuyện rủ rỉ. Còn hơn để nó tự đi học lấy những cái mà anh thì làm được còn nó thì bị cấm!

Bây giờ nó thi đại học theo ý anh, học đại học theo ý anh, làm việc theo ý anh, chơi với bạn theo ý anh, đi về đúng giờ theo ý anh, sau này anh lại đòi nó phải tự xây dựng đời nó, phải tự có cơ hội, phải tự kiếm tiền to, tự lo vợ khôn v.v... Không có đâu! Chẳng có một người con trai nào trên đời, đêm trước còn là con ngoan trong vòng tay bố mẹ, được o bế đến tận cả gói xôi sáng, chỉ biết mỗi 1 việc là vâng lời, bỗng nhiên sáng hôm sau ngủ dậy biến thành một người đàn ông có bản lĩnh tài giỏi, biết ăn biết nói, biết tiến thoái, biết chịu trách nhiệm, biết tìm sự nghiệp. Mà đa phần là, cái cậu sinh viên ngoan hôm nay, sáng mai ngủ dậy sẽ thành một thằng cha thất nghiệp, hoang mang không biết vào đời từ đâu, sau bố mình thì ai sẽ là người mua xôi sáng cho mình?

2- Hãy cho biết cảm nhận của bạn về nhà thơ Tú Xương qua bài "Thương vợ". Tú Xương là một nhà thơ thương vợ nên có nhiều con. Đồng thời ông cũng là một người thông minh, khôn khéo biết nhường cho vợ những việc nặng nhọc mặc dù ông thi hoài mà không đậu.

3- Tả cảnh trường em trước giờ học. Đầu giờ học, khi tiếng trống trường báo hiệu vào mười lăm phút đầu giờ, sân trường em thật hỗn loạn. Các bạn chen lấn xô đẩy nhau. Các bạn còn đè lên nhau, dẫm đạp nhau để kịp vào lớp đúng giờ. Trước cổng trường, một vài cô giáo đi muộn hối hả chạy vào lớp vì bận cho con bú.

4- Giải thích câu thành ngữ "Anh em như thể tay chân". Anh em như thể tay chân nghĩa là khi "chân" đau thì "tay" băng bó cho "chân;" còn nếu "tay" đau, thì "chân " đưa "tay" đi bệnh viện.

5- Tả bà ngoại em. Nhà em có nuôi một bà ngoại, mỗi sáng thức dậy bà thường lên phòng bố mẹ và em hỏi to: “Vợ chồng, con cái chúng mày ăn gì để tao còn mua?

6- Em hãy điền từ ngữ thích hợp vào chỗ trống: “… đi đôi với hành”. Thịt đi đôi với hành.

7- Em hãy thay lời Âu Cơ kể lại câu chuyện Lạc Long Quân. Lạc Long Quân hiện lên và nói với tôi rằng: “Ta và nàng đến đây hết tình, ta đưa 50 con xuống biển, nàng đưa 50 con lên bờ.” Nói xong rồi Lạc Long Quân nhảy tùm xuống biển lặn mất.

8- Tả một chiếc xe mô-tô. Gần nhà em có một chú tên Khánh nhà chú có một chiếc xe môtô. Hằng ngày chú thường xách xe ra đi chợ. Mỗi lần bước lên xe chú hụ ga thật lớn. Bởi thế mỗi lần chú hụ ga là mẹ em bảo: “Thằng trời đánh.”

9- Tả cảnh đêm đông của gia đình em. Đêm đông, gia đình em quây quần ấm cúng bên bếp lửa hồng. Bố em ngồi đọc báo, mẹ em ngồi đan len, chúng em thì ngồi học bài, còn ông nội bà nội em thì ngồi nói chuyện ở bàn ăn mà ngọn đèn dầu chiếu hình lên trên tường trông giống như hai con khỉ già vậy.

10- Em hãy đặt câu với từ “thông thái”. Bạn Thông thái rau giúp mẹ.

11- Đặt câu có cụm từ nối tiếp “Vả lại”. Tối hôm qua em và chị gái em cãi nhau. Chị vả em một cái, em vả lại chị một cái.

12- Tả lớp học của em. Trường em thật là đẹp, các phòng học thật là xinh. Cô giáo giảng bài thật nhiệt tình và say sưa, miệng cô cứ líu lo như chú chim suốt cả ngày. Trong cái nắng oi ả của mùa hè tiếng ve kêu của những chú ve sầu và tiếng cô giáo quát bạn Nam làm cho em bị thức giấc và cảm thấy khó chịu.

13-Tả buổi tối ở gia đình em. Buổi tối, gia đình em sau khi ăn cơm xong thường quây quần bên nhau. Bố em ngồi xem thời sự, mẹ em ngồi khâu quần áo. Em ngồi học bài. Bỗng nhiên mẹ em giật mình và hỏi bố em: “Anh ơi, tháng này lĩnh lương chưa?”

14- Tả công viên. Gần nhà em có một cái công viên. Buổi sáng hay có các cụ già đi bộ tập thể dục. Buổi trưa hay có các bác xe ôm đỗ xe ngủ. Buổi tối hay có các cô chú ngồi ôm nhau.

15- Tả con đường tới trường. Con đường đến trường thân yêu của em, em đi mỗi ngày. Đường rất xa khi em đi bộ nhưng lại rất gần khi mẹ chở em bằng xe Honda.

16- Đặt câu với vần “iêu”. Mẹ em thích tiêu tiền.

17- Đặt câu có từ “tập thể”. Sáng nào em cũng tập thể dục.

18- Tả cơn mưa rào. Chiều qua, trời đang nắng chang chang bỗng nhiên sân nhà em đổ cơn mưa rào. Tiếng mưa rơi bập bùng phập phồng nên bố em hát: “Trời mưa bong bóng phập phồng. Em đi lấy chồng để khổ cho anh”.

19- Hãy đặt câu có từ “đỡ đần”. Vì em chăm học nên em đỡ đần.

20- Hãy tả một người bạn thân của em. Em có cô bạn tên là Hương. Bạn có mái tóc đen nhánh. Đôi mắt to, cái bụng của bạn trắng hếu.

21- Em hãy tả bà của mình. Nhà em có nuôi một bà nội suốt ngày ngồi phẩy quạt nhưng ruồi không bay khỏi miệng, mồm luôn dạy cháu phải sạch nhưng bà lại lấy khăn lau bàn để lau ly uống nước.

22- Tả con trâu. Quê em nhà nhà làm nông nghiệp nên gia đình ai cũng có một con trâu. Chú trâu nhà em rất khỏe mạnh và chăm chỉ. Ngày ngày chú theo bố em ra đồng để cày ruộng. Thân hình chú vạm vỡ, 2 chiếc ngà dương lên oai hùng. Chân chú rất to và đen hơn chân bố em nhiều.

23- Tả một buổi đi chơi mà em tham gia. Chủ nhật vừa qua cả nhà em được tổ chức đi Vũng Tàu. Mọi người dậy từ rất sớm để tập họp lên xe. Đi được một quãng đường mọi người trên xe đều ngủ chỉ trừ bác tài là còn thức vì bác đã uống thuốc chống ngủ.

24- Tả bác công nhân .Tay bác toàn dầu mỡ, trán thì lấm tấm mồ hôi, tai bác như hai cái mộc nhĩ. Thỉnh thoảng bác hay ra bờ rào vườn rau nhà em đi vệ sinh.

25- Tả em bé.Gần nhà em có một em bé rất dễ thương, vì hay bị té nên đầu em bị móp.

26- Đặt câu hỏi với vần “ôm, ốp”. Mẹ em tát em đôm đốp.

27- Tả cái cặp đi học. Bố em mua cho em cái cặp rất to và đẹp. Hàng ngày em đeo nó đến trường. Cái cặp đựng được nhiều sách vở. Nó to như cái bình thuốc sâu của mẹ vậy!

28- Tả ông nội. Nhà em có nuôi một ông nội. Ông nội suốt ngày chẳng làm gì cả chỉ trùm chăn ngủ, đến bữa ăn ông ló đầu ra hỏi: Cơm chín chưa bây?

29- Tả cảnh sân trường trong giờ ra chơi. Trống đánh tùng... tùng... các bạn ùa ra sân trường như bầy chim vỡ tổ. Chỗ này các bạn gái nhảy dây, chỗ kia các bạn trai đá cầu, thỉnh thoảng lại vang lên tiếng chửi "đ. mẹ" !!!

30- Tả con gà trống. Nhà em có một con gà trống. Cứ sáng sớm thức dậy, con gà trống nhà em nó đều nhảy phốc lên cây rơm, gáy ò ó o ầm ĩ. Gáy xong 1 hồi dài nó lấy 2 cánh vỗ phành phạch vào mông đít. Tức mình, em ném nó què chân.