Sổ sách kế toán cũng nhằm giải trình cho đại hội cổ đông về tài chính doanh nghiệp. Cổ đông không muốn có những khoản chi ngoài nghiệp vụ kinh doanh nên cũng có yêu cầu về mặt sổ sách giống như cơ quan thuế.

Một số ngành có lãi rất cao, như là ngành ngân hàng. Doanh thu của ngành này tối thiểu là 3% cho khoản vay 1 năm. Tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống lên đến 3 triêu tỷ đồng đem lại doanh thu ít nhất là 90 ngàn tỷ đồng (thực tế có thể gấp 1.5 đến 2 lần con số này). Do đó, lãi trước thuế theo báo cáo của mỗi ngân hàng khoảng từ 2 ngàn đến 5 ngàn tỷ đồng.

Lãi lớn nên các cổ đông lớn có cơ hội lạm dụng những khoản chi của ngân hàng cho mục đích riêng của họ. Có thể đó là những khoản đầu tư rủi ro cao. Nếu thành công thì họ thu lãi vào túi riêng và trả vốn lại cho ngân hàng. Nếu thất bại, khoản đầu tư bị mất thì việc hạch toán sẽ không dễ dàng.

Như đã nói ở trên, bất kỳ một khoản chi nào cũng đòi hỏi phải có chứng từ hợp lệ.

Nguỵ tạo việc Triển khai một dự án nửa chừng rồi đóng cửa là một cách. Cách này đòi hỏi phải lập một dự án khả thi, tốn chi phí nghiên cứu, tốn thời gian, là một cách làm kém hiệu quả.

Mua một sản phẩm có giá trị thấp với giá cao gấp nhiều lần giá trị thực. Cách này khá hiệu quả trong thời đại mù mờ thông tin. Ngày nay, nó trở nên nguy hiểm, có nguy cơ phạm tội tham ô. (*)

Cớ bị mất trộm cũng là một cách. Nhưng bị mất trộm một lúc cả ngàn tỷ đồng thì ngay cả bộ trưởng Công an cũng không dám chứng thực.

Một cách ít ai ngờ tới là "bị lừa đảo", nghĩa là dùng tiền mặt để mua một loại "giấy tờ có giá" và mua nhằm đồ giả. (**)

Vấn đề là ở chỗ, các cổ đông cần phải biết chắc chắn rằng món đồ giả kia (***) phải đang nằm trong két sắt của ngân hàng mà họ đang là đồng chủ sở hữu. Nếu không, những người thực hiện giao dịch (giả định) liên quan đến những "giấy tờ có giá" kia là nghi phạm tham ô hàng đầu.

Có lẽ sau vụ án hình sự này sẽ còn nhiều vụ kiện dân sự khác giữa các nạn nhân và VietinBank để giải quyết các đòi hỏi này. Có lẽ trước mắt phiên tòa này chỉ tập trung vào vấn đề hình sự, là sự lừa đảo của Huyền Như và các đồng phạm khác. Tuy nhiên, một chi tiết thiết nghĩ cũng đã rõ ràng: Huỳnh Thị Huyền Như có lừa đảo VietinBank, có lấy tiền của VietinBank bởi nếu không cô ta giả mạo chữ ký và con dấu của các doanh nghiệp bị hại làm gì, không lẽ dùng nó để lừa chính các doanh nghiệp đó?

Từ đó mới thấy nổi lên trách nhiệm của hai chủ thể quan trọng: bản thân VietinBank và Ngân hàng Nhà nước. Nếu VietinBank vẫn tiếp tục chối bỏ mọi chuyện thì chính VietinBank đang làm hại đến uy tín của mình. Dù muốn dù không, ngân hàng này phải thừa nhận quy trình kiểm soát nội bộ là có vấn đề vì nếu không tại sao hàng loạt cán bộ tín dụng của họ phải ra tòa. Nếu Ngân hàng Nhà nước không đưa ra tuyên bố chính thức về vấn đề này, hệ thống ngân hàng sẽ bị ảnh hưởng vì sự lỏng lẻo của VietinBank không được chấn chỉnh, sự chối bỏ trách nhiệm của VietinBank không bị phê phán.

Hoàn toàn có thể hiểu được mong muốn của cơ quan quản lý tách bạch chuyện lừa đảo của Huyền Như và chuyện chấn chỉnh cách quản lý của hệ thống ngân hàng. Nhưng một khi không thể tách bạch như thế thì phải nhanh chóng điều chỉnh để kịp thời trấn an dư luận. Có thể việc buộc VietinBank chịu một phần trách nhiệm sẽ làm giảm nhẹ trách nhiệm của một số bị cáo khác nhưng nguyên tắc là phải vì niềm tin vào hệ thống ngân hàng.

Trong thông báo kết luận của Ban Chỉ đạo trung ương về phòng chống tham nhũng, ban sẽ giao cho Ban Nội chính trung ương phối hợp với một số ban ngành trong Ngân hàng Nhà nước “tiến hành rà soát, nắm tình hình hoạt động tín dụng nhằm phòng ngừa và hạn chế phát sinh tiêu cực, tham nhũng tại một số ngân hàng thương mại nhà nước, ngân hàng thương mại cổ phần”. Vụ án Huyền Như đã làm bộc lộ ra nhiều lỗ hổng dễ dàng tạo điều kiện cho tiêu cực, tham nhũng và lừa đảo trong hoạt động tín dụng tại VietinBank nói riêng và hệ thống ngân hàng nói chung. Thừa nhận và bịt những lỗ hổng này còn quan trọng hơn bản thân phiên tòa, quan trọng hơn những khoản tiền đã mất vì có làm được điều đó mới mong ngăn chặn các vụ Huyền Như khác trong tương lai.

Các bạn luật sư cho tôi hỏi thăm, trong hệ thống kiểm sát, tòa án, nói chung là trong hệ thống tư pháp nhà nước, có khái niệm “kiểm điểm” hay không? Khi “Viện Kiểm sát kiến nghị với Thống đốc ngân hàng Nhà nước kiểm điểm toàn bộ lãnh đạo của Vietinbank” (tường thuận của báo chí sáng nay) thì dựa vào hệ thống luật pháp gì, bộ luật gì (xin lưu ý yếu tố VietinBank là công ty cổ phần)? Cái này không biết nên hỏi thật.

Riêng trong lãnh vực quản trị doanh nghiệp, đây là vấn đề “agency cost” đã được bàn nhiều và giải pháp cũng rõ ràng. Gặp trường hợp như VietinBank chắc là các chủ sở hữu doanh nghiệp tư nhân sẽ cách chức ngay ban lãnh đạo để cứu vãn uy tín của ngân hàng. Theo tôi ở đây chủ sở hữu là nhà nước không việc gì phải để cái ban lãnh đạo dính vào vụ Huyền Như, cái ban lãnh đạo mà dưới sự điều hành của họ hàng loạt cán bộ làm bậy phải ra tòa như hiện nay, giữ nguyên chiếc ghế như hiện nay. “Kiểm điểm” là chuyện tào lao, nên cách chức hết đi may đâu người dân mới còn tin vào VietinBank với bộ máy mới để mà tiếp tục gởi tiền.

- Xin khẳng định với anh ngay và lun: không có bất kỳ quy định, khái niệm pháp lý nào cho phép Viện Kiểm sát thực hiện quyền đề nghị kiểm điểm một chủ thể khác! (Tuệ Hoan)

- Tự kiểm điểm, tự khiển trách, tự phê bình là những hình phạt tồn tại không cần ghi bằng luật trong một xã hội IQ cao bác xê nho ạ (Tung Nguyen)

- Đây là những nét riêng để phân biệt Việt Nam với phần còn lại của nhân loại, chúng ta dù phải hòa nhập nhưng quyết không hòa tan. (Nguyen Ha)

Xem thêm:
- Ai lại nở mắng cái lỗ khu bao giờ
- Chúng ta cần sự oi bức trước cơn dông
- Cái quan trọng hơn là uy tín thương hiệu

Nhưng cái quan trọng hơn góc cạnh pháp lý là uy tín thương hiệu. Thiết nghĩ nếu Vietinbank vẫn giữ nguyên cách ứng xử tại tòa như những ngày vừa rồi thì cái giá phải trả về mặt uy tín thương hiệu sẽ còn lớn hơn thiệt hại vật chất nếu biết cách chia sẻ trách nhiệm. Madoff đi lừa thiên hạ, có vẻ ngân hàng của ông ta là JPMorgan Chase đâu có trách nhiệm gì. Thế mà JPMorgan Chase vừa mới đồng ý bỏ ra 2,6 tỷ đô-la để dàn xếp với chính quyền Mỹ (để tránh bị truy tố) và với nạn nhân của Madoff (để tránh bị kiện dân sự) vì đã không quản lý tốt khách hàng của mình, không báo cáo các hoạt động mờ ám tiến hành qua tài khoản mở tại ngân hàng này! Mà đó là Madoff chỉ mở tài khoản tại ngân hàng này thôi đó.

Thế nhưng, trở lại góc cạnh pháp lý, nếu Vietinbank cuối cùng phải chịu trách nhiệm, giả dụ cho các khoản tiền gởi của nhân viên ngân hàng ACB thì ngay lập tức nó sẽ tạo ra hiệu ứng dây chuyền. Vụ án ông Trần Xuân Giá và ông Lý Xuân Hải sắp đem ra xử sẽ đi theo hướng nào? Có còn là “gây hậu quả nghiêm trọng nữa không”? Đó mới là lý do...

Những lúc bĩ nhất, Scarlett vẫn cắt màn nhung để có được một chiếc váy màu xanh. Còn Huyền Như, một chiếc áo hồng, ngay cả khi phải đứng trước vành móng ngựa.

Bài học thứ nhất: Phụ nữ có quyền và cần phải làm đẹp, dù trong hoàn cảnh nào.

Nhưng từ bài học thứ nhất, liền rút ra ngay được bài học thứ 2: “Vẻ đẹp” của cô ấy không phải là vũ khí để lừa hết doanh nghiệp nọ đến doanh nhân kia số tiền lên đến hàng ngàn tỷ. Ra là chòm râu ông cụ trên tờ vnd có sức mạnh hơn nhiều, so với những núi đồi thảo nguyên.

Còn điều gì nữa:

Đừng bao giờ nghĩ là phụ nữ thì trói gà không chặt.

Đừng bao giờ tin vào một cặp kính trắng “tạch tạch sè”.

Và quan trọng nhất: Đừng nghĩ cứ gửi tiền vào ngân hàng thì sẽ không mất. 

Chờ mà xem.