1. Chúng ta đều biết hầu hết công tác quy hoạch đều ít nhiều dứt khoát tác động vào một lãnh thổ (làng mạc, ruộng đồng, thị tứ, thị trấn…) có con người đang cư trú, sản xuất, và nó (quy hoạch) có vai trò đầu tiên tham gia xây dựng các khu định cư, sản xuất mới (khu đô thị mới, khu công nghiệp mới…). Tóm tại  các hoạt động quy hoạch ở nước ta đang trực tiếp ảnh hưởng đến sự định cư của hàng triệu người vốn sống ổn định qua hàng trăm, hàng nghìn năm – rồi tiếp tục thay đổi trạng thái sống của họ bằng việc lập nên các khu đô thị mới.

Nhưng chúng ta đã và đang chứng kiến rất nhiều làng mạc, thị trấn, đồng ruộng… là không gian cư trú bền vững của người dân  bị xáo trộn, thu hẹp, ô nhiễm... sau khi quy hoạch và thực hiện quy hoạch (trên hàng vạn, trăm ha đất nông nghiệp mỗi năm). Tình trạng thất nghiệp, ly hương (mỗi năm chừng một triệu người di vào đô thị) diễn ra ngày càng trầm trọng. Nghĩa là ở trường hợp thứ nhất, những người bị thu hồi đất, mất đất thường lâm vào cảnh khốn khó.

Ở trường hợp thứ hai, các chủ đầu tư sau khi có đất dùng nó xây các khu đô thị mới (hiện đã có hơn 700 đô thị), rất nhiều trong số đó đã không thành công với hàng triệu m2 bất động sản không người ở, hàng nghìn tỷ đồng chôn vào đất. Chưa kể khối đất đai, tiền bạc khổng lồ cũng đang nằm chết trong các khu công nghiệp đã được quy hoạch.

Trước “hai sự khốn cùng của người mất đất, lẫn người chiếm được  quá nhiều đất” tất nhiên  không thể chỉ buộc tội cho mỗi quy hoạch, nhưng quy hoạch đã góp phần tạo ra thảm trạng đó.     

2- Trở lại câu hỏi vậy làm thể  nào để có quy hoạch (bản chất là phân chia đất đai theo yêu cầu phát triển) tốt? Phải trả lời được các câu hỏi sau (trước khi  quy hoạch tác động vào một môi trường định cư cũ, hay thiết lập môi trường cu trú mới ): (1) Những con người ở đó đang sống ổn định bằng gì vậy? (2) Bằng những cách tác động nào để họ tiếp tục sống ổn định, có thu nhập cao hơn, hạnh phúc hơn?..  Tức là bắt buộc phải nghiên cứu định cư con người (human settlements), rất tiếc thuật ngữ  “định cư con người” với ý nghĩa là một môn khoa học tổ chức sống của con người chưa hình thành ở VN.

Những nghiên cứu bước đầu của chúng tôi cho thấy những khu vực định cư bền vững của con người dựa trên sáu thành tố chính:  

1-Tài nguyên thiên nhiên (theo nghĩa rộng nhất: vị trí địa lý, khí hậu, thổ nhưỡng, nguồn nước, ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm..).

2-  Khả năng sinh kế, khai thác tài nguyên ( nguồn việc làm, việc làm- kỹ năng khai thác tự nhiên đảm bảo tạo ra nguồn thức ăn từ tài nguyên, duy trì và tăng nhân khẩu tại chỗ) .

3 - Cách tổ chức sống (gồm các phạm trù thể chế hành chính, sản xuất, văn hóa ).

4- Các kiểu cư trú (quần thể giao thông, kiến trúc ở, công trình sản xuất, dịch vụ công cộng… ).

5- Khả năng cộng sinh với các đơn vị định cư khác (liên kết, trao đổi, hợp tác, phát triển phụ thuộc lẫn nhau..). 

6- Khả năng chống đỡ thiên tai và  tự vệ trước kẻ xâm lược (cộng đồng cư dân bảo vệ thành công lãnh thổ định cư của nó trước thiên tai và kẻ thù).

Có thể nhận xét ngay rằng, trong sáu thành tố làm nên sự định cư chỉ có 1 thành tố đầu tiên thuộc thiên nhiên, 5 thành tố còn lại phụ thuộc hoàn toàn vào con người (giải thích tại sao những vùng đất rất nghèo tài nguyên vẫn có thể giầu có). Hiện chúng tôi đang sử dụng các thành tố này để đánh giá di sản định cư của người Việt và coi nó vừa là kiến thức nền, vừa là đầu bài cho mỗi đồ án quy hoạch nông thôn, đô thị. 

Nghiên cứu định cư không mới, nó được khởi từ năm 1976 tại Vancouver (Canada ) khái niệm “ human settlements” được xem như một khuôn khổ (mục tiêu phải áp dụng ) với các “mô hình định cư bền vững”,  khẳng định: “ Các khu định cư sống tốt (dù mới hay cũ) là một điều kiện hàng đầu cho phát triển kinh tế- xã hội. Không có tiến bộ xã hội, không có tăng trưởng bền vững nếu không xây dựng, bảo tồn được hệ thống mạng lưới các khu định cư hiệu quả.”

Có lẽ muốn tránh được “hai thảm họa” tôi đã nêu ở trên, cần bắt đầu  tổ chức nghiên cứu định cư, trước khi quá muộn.

Theo Nghị quyết phiên họp thường kỳ tháng 12/2013, kiểm điểm công tác chỉ đạo, điều hành năm 2013, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã luôn tuân thủ Hiến pháp, pháp luật; triển khai thực hiện nghiêm túc các Nghị quyết, Kết luận của Trung ương Đảng và Quốc hội, đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Đảng, Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và nguyên tắc tập trung dân chủ, phát huy vai trò tập thể gắn với đề cao trách nhiệm cá nhân từng thành viên Chính phủ trước Đảng, Quốc hội, Chính phủ và nhân dân.

Những kết quả đạt được về kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại năm 2013 là sự cố gắng lớn của cả hệ thống chính trị, của toàn dân, toàn quân và cộng đồng doanh nghiệp, trong đó có vai trò chỉ đạo, điều hành quyết liệt, linh hoạt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và hệ thống cơ quan hành chính nhà nước các cấp.

Tuy nhiên, Chính phủ cũng nhìn nhận, công tác chỉ đạo, điều hành còn có mặt hạn chế, yếu kém cần tập trung khắc phục trong thời gian tới, nhất là trong công tác xây dựng thể chế và thực hiện chương trình công tác.

Các hạn chế cũng tồn tại ở tổ chức bộ máy hành chính nhà nước, công vụ, công chức, cải cách hành chính; kỷ cương, kỷ luật hành chính gắn với thanh tra, kiểm tra; thực hiện Quy chế làm việc của Chính phủ và việc tổ chức thực hiện cơ chế, chính sách.

Trong cuộc họp vừa rồi, Chính phủ đã thống nhất về việc sắp xếp biên chế cán bộ hiện có theo vị trí việc làm và phương án xử lý cán bộ, công chức, viên chức dôi dư.

Đây là nội dung đã được thảo luận và tranh luận khá sôi nổi trong thời gian vừa qua cũng như tại hai ngày họp giữa Chính phủ và các địa phương cuối tháng 12. Nếu như theo phản ánh của dư luận thì có tới 30% công chức "cắp ô" (chỉ đến cơ quan rồi về, làm việc ít thậm chí không làm việc) thì Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thái Bình ngày 20/11 cho biết, tỷ lệ này chỉ 1%.

Các đại biểu Quốc hội cho rằng, với tỷ lệ 30% công chức "cắp ô" tức tương ứng với khoảng 70.000 người, và nếu giảm được số lượng công chức, viên chức không làm được việc thì sẽ tiết kiệm được 17.000 tỷ đồng cho ngân sách.

Tại cuộc họp Chính phủ và các địa phương vừa rồi, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng yêu cầu phải nhanh chóng làm rõ và khắc phục tình trạng gây bức xúc này. Đồng thời yêu cầu phải ban hành bộ tiêu chí để đánh giá các công chức hoàn thành nhiệm vụ. Nếu nhiệm vụ không rõ, chức danh, vị trí việc làm không rõ thì không đánh giá được. 

Theo Nghị quyết Chính phủ, Bộ Nội vụ được giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tiếp thu ý kiến thành viên Chính phủ và ý kiến tại phiên họp Chính phủ với các địa phương, bổ sung, hoàn chỉnh dự thảo Nghị định về chính sách tinh giản biên chế, trình Thủ tướng trong quý III/2014.

Trước đó, tại Kết luận Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI), về nội dung xây dựng quy hoạch cán bộ cấp chiến lược, Bộ Chính trị đã đề nghị Ban Chấp hành Trung ương cho ý kiến về nguyên tắc, tiêu chí, phương pháp lựa chọn nhân sự đưa vào quy hoạch; về số lượng cho mỗi chức danh; về cơ cấu độ tuổi, giới tính, thành phần xuất thân và phương án nhân sự cụ thể đưa vào quy hoạch, sau đó giao cho Bộ Chính trị căn cứ ý kiến của Trung ương cân nhắc, quyết định chính thức.

Bộ Nội vụ cũng sẽ cùng với Thanh tra Chính phủ chủ trì, phối hợp với các Bộ, cơ quan liên quan ban hành báo cáo về công tác cải cách hành chính năm 2013, công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí năm 2013. Đồng thời, chỉ đạo tổ chức thực hiện nhiệm vụ công tác cải cách hành chính, công tác thanh tra, giải quyết khiến nại, tố cáo và đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí trong năm 2014.