Ngày 25/01/2014, Bộ Công an đã tổ chức công bố quyết định đình chỉ điều tra đối với ông Nguyễn Thanh Chấn.

Lẽ ra, một công dân bị khởi tố bị can rồi được đình chỉ điều tra là việc làm rất bình thường trong nhiều công đoạn vẫn diễn ra hàng ngày của những cơ quan tiến hành tố tụng. Nhưng sự việc của ông Nguyễn Thanh Chấn lại thu hút sự quan tâm đặc biệt của công luận, bởi để cầm trong tay cái quyết định thay đổi cuộc đời này, hay nói chính xác hơn là lấy lại cuộc đời tưởng như đã mất này, ông, gia đình và những ân nhân đã trải qua hành trình 10 năm.

Đã có hàng trăm bài viết, hàng ngàn bình luận về tai bay vạ gió của ông Nguyễn Thanh Chấn.

Người ta nói nhiều về quãng thời gian ròng rã đội đơn kêu oan, về những khó khăn chồng chất của người vợ và những đứa con thơ, về sự đồng hành không vụ lợi của những người không máu mủ…, nhưng đọng lại, vượt lên trên tất cả, có lẽ là câu chuyện của niềm tin.

Chính niềm tin chồng, cha mình vô tội đã giúp người vợ và những đứa con thơ tiếp tục tồn tại và trưởng thành trước sự ghẻ lạnh của xóm giềng.

Chính niềm tin người nông dân chân chất vô tội đã giúp những người không máu mủ dũng cảm đi ngược lại sự kỳ thị của cộng đồng.

Cũng chính niềm tin của bản thân đã nâng đỡ, tiếp sức cho Nguyễn Thanh Chấn và giúp ông vượt sóng gió đến ngày hôm nay.

“Mất tiền bạc là mất một phần, mất danh dự là mất một nửa, mất niềm tin là mất tất cả”. Dường như niềm tin của những con người ấy như một ngọn lửa, lúc âm ỉ, lúc bùng lên, nhưng chưa bao giờ tắt hẳn.

Chắc chắn rằng ngay cả khi tuyệt vọng nhất, những con người ấy vẫn luôn tin rằng sự thật sẽ có ngày được sáng tỏ, công lý sẽ có ngày được thực thi, thế nên họ đã chọn cách phản ứng tích cực nhất, thay vì buông xuôi.

Ngược lại với niềm tin bền bỉ ấy, dường như lâu nay, chúng ta thường có suy nghĩ, đặc biệt là đối với những vụ án phạm tội có tính chất côn đồ hoặc vì động cơ đê hèn, rằng tên tội phạm nào mà chẳng kêu oan! Nhưng như vậy thì quá trình điều tra, truy tố, xét xử để “xác định sự thật của vụ án một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ, làm rõ những chứng cứ xác định có tội và chứng cứ xác định vô tội” (Bộ luật Tố tụng hình sự) còn có ý nghĩa gì khi mà một nghi can gần như đã được mặc định là có tội?

Một trong những nguyên tắc cơ bản của Bộ luật Tố tụng hình sự là “không ai bị coi là có tội khi chưa có bản án kết tội của Toà án đã có hiệu lực pháp luật”.

Quy định này đã thể hiện một phần nội dung nguyên tắc suy đoán vô tội đã được áp dụng phổ biến trên thế giới. Suy rộng ra một chút, điều đó có nghĩa là chúng ta nên tin vào “tính thiện” của con người. Một người đương nhiên được xem là tốt, là vô tội, dưới góc độ pháp lý, nếu không có chứng cứ chứng minh điều ngược lại. Chẳng lẽ những người tiến hành điều tra, truy tố, xét xử trong vụ án Nguyễn Thanh Chấn lại “thiếu niềm tin” vào con người đến thế, trong khi người bị hàm oan cùng gia đình và những ân nhân vẫn miệt mài gửi đơn với một niềm tin mãnh liệt rằng mình sẽ được minh oan, mà lại bởi chính những người, những cơ quan tiến hành tố tụng.

Sau khi sự thật được phơi bày, công luận tin rằng nếu ông Nguyễn Thanh Chấn vô tội thì một số người khác không thể vô can. Rõ ràng, niềm tin ấy cũng là có cơ sở.

Cổ nhân nói: nhất nhật tại tù, thiên thu tại ngoại. Ông Nguyễn Thanh Chấn đã ở tù không dưới 3.600 ngày, nghĩa là bên ngoài bốn bức tường, biết bao nhiêu năm tháng đã trôi qua.

Cổ nhân cũng nói: con dại, cái mang. Quyết định đình chỉ điều tra đối với ông có lẽ là món quà Tết không thể nào ý nghĩa hơn của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Việc dũng cảm thừa nhận và kịp thời sửa sai này là sự đền đáp xứng đáng niềm tin của ông, gia đình và những ân nhân. Đó cũng là một lời cảnh tỉnh đối với những người, những cơ quan tiến hành tố tụng nào đang “thiếu niềm tin”.

Và như thế, chúng ta lại có thêm cơ sở để tin tưởng và hy vọng, rằng rồi đây, không còn ai phải chịu cảnh oan uổng: nhất nhật tại tù…

Trao đổi với VietNamNet về việc cơ quan nào phải bồi thường cho 10 năm oan sai của ông Chấn, luật sư Vi Văn Diện, Giám đốc Công ty luật Thiên Minh khẳng định: “Cơ quan cuối cùng xác định ông Nguyễn Thanh Chấn là người có tội phải chịu trách nhiệm. Trong vụ án này, Tòa Tối cao đã xét xử phúc thẩm và vẫn xác định tội nên sẽ phải bồi thường”.

Theo lời luật sư Diện, thông qua vụ án điển hình này, chúng ta vẫn có thể thấy được việc án oan, xử sai còn tồn tại nhưng cơ hội được phát hiện đưa ra “ánh sáng” như vụ ông Chấn thì không nhiều.

"Điều đáng bàn ở đây là những người tiến hành tố tụng, các cơ quan tiền hành tố tụng, từ địa phương đến trung ương, từ điều tra đến xét xử đều chưa thực sự khách quan khi nghiên cứu chuyên môn, nghiệp vụ và áp dụng pháp luật” - luật sư Diện nhận định.

Về việc bồi thường cho ông Chấn, luật sư Dương Kim Sơn - Đoàn Luật sư Hà Nội cho hay: Theo quy định tại Khoản 2 – Điều 32 Luật trách nhiệm bồi thường nhà nước, trong trường hợp Hội đồng thẩm phán TAND Tối cao xét xử tái thẩm huỷ bản án phúc thẩm và đình chỉ vụ án vì ông Nguyễn Thanh Chấn không thực hiện hành vi phạm tội giết người thì Toà án cấp phúc thẩm (Tòa phúc thẩm TAND Tối cao tại Hà Nội) tuyên ông Chấn có tội phải có trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho ông Chấn các khoản sau:

Thứ nhất là thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút. Trong trường hợp trước khi xảy ra vụ việc, nếu ông Chấn có thu nhập ổn định từ tiền lương trong biên chế, tiền công từ hợp đồng lao động thì căn cứ vào mức lương, tiền công của tháng liền kề của ông Chấn trước khi xảy ra thiệt hại làm căn cứ để xác định khoản thu nhập thực tế.

Trường hợp trước khi xảy ra thiệt hại mà ông Chấn có việc làm và hàng tháng có thu nhập nhưng không ổn định thì lấy mức thu nhập trung bình của ba tháng liền kề trước thời điểm xảy ra thiệt hại làm căn cứ để xác định khoản thu nhập thực tế.

Trường hợp trước khi xảy ra thiệt hại mà ông Chấn là nông dân, ngư dân, người làm thuê…có thu nhập nhưng theo mùa vụ hoặc không ổn định thì lấy mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại tại địa phương; nếu không xác định được thu nhập trung bình thì lấy mức lương tối thiểu đối với cơ quan nhà nước tại thời điểm giải quyết bồi thường làm căn cứ để xác định khoản thu nhập thực tế.

Ngoài ra, các cá nhân trong HĐXX phiên phúc thẩm (Tòa án nhân dân tối cao) phải bồi thường cho ông Nguyễn Thanh Chấn những thiệt hại do tổn thất về tinh thần, thiệt hại về vật chất do bị tổn hại về sức khoẻ (nếu có).

Toà án cấp phúc thẩm phải xin lỗi công khai cá nhân ông Chấn bằng nhiều hình thức.

Cũng theo luật sư Sơn, sau khi bồi thường cho ông Chấn, Tòa phúc thẩm (cơ quan nhà nước đã thực hiện việc bồi thường) có quyền yêu cầu các thành viên Hội đồng xét xử phúc thẩm có lỗi trong việc xét xử oan sai phải liên đới hoàn trả cho Nhà nước khoản tiền đã bồi thường cho ông Chấn. Đồng thời, những người này sẽ bị xử lý trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Liên quan đến bản án oan trái khiến ông Nguyễn Thanh Chấn phải ngồi tù oan gần 10 năm, trước đó, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang chỉ đạo các ngành tố tụng Trung ương khẩn trương minh oan, đền bù và khôi phục quyền lợi hợp pháp cho ông Nguyễn Thanh Chấn, đồng thời xử lý nghiêm minh sai phạm của tập thể, cá nhân đã điều tra, truy tố, xét xử oan.

Sau khi có chỉ đạo của Chủ tịch nước, các cơ quan ban ngành đã sớm vào cuộc. Các điều tra viên liên quan đến vụ án này cũng được triệu tập để lấy lời khai. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, vẫn chưa có thông tin từ cơ quan chức năng về việc:có hay không việc các điều tra viên dùng nhục hình để ép cung.

Trước đó, Đại tướng Trần Đại Quang - Bộ trưởng Công an cho hay: "Sau khi Hội đồng thẩm phán TAND Tối cao ra quyết định tái thẩm, Bộ Công an đã giao cho cơ quan cảnh sát điều tra của Bộ phối hợp với các cơ quan tố tụng xử lý vụ việc này theo đúng thẩm quyền và trình tự tố tụng hình sự".

Bộ trưởng Trần Đại Quang nói thêm rằng, công tác điều tra xử lý các vụ án hình sự, nguyên tắc hàng đầu và xuyên suốt là không để lọt tội phạm, không để oan sai. Đồng thời, nghiêm cấm mớm cung, ép cung, bức cung, nhục hình.

Mới đây nhất, ngày 25/1, Cơ quan CSĐT Bộ Công an đã thông báo quyết định đình chỉ điều tra đối với ông Nguyễn Thanh Chấn. Quyết định này cũng khẳng định ông Chấn không liên quan đến vụ án giết người 10 năm trước tại thôn Me.

Điều đó có nghĩa là anh chính thức được công nhận vô tội.

Trời cao có mắt, tôi tin thế và mãi mãi tin thế.

Cái Tết Giáp Ngọ này rất ý nghĩa, không chỉ với bản thân anh, gia đình anh mà còn là niềm vui chung của tất cả mọi người.