Dương Chí Dũng có tội lỗi khi lôi kéo em trai mình vào vòng lao lý. Thế nhưng, Dương Tự Trọng quả thực lại có rất ít sự lựa chọn. Sự lựa chọn còn ít hơn khi nếu bị bắt và bị xét xử, người anh có thể sẽ phải đối mặt với án tử hình. Từ chối trợ giúp sẽ không vi phạm pháp luật. Tố giác còn có thể được thưởng. Nhưng làm như thế thì tình cốt nhục, đạo đức có còn hay không? Đặc biệt, trong một gia đình mà tình cốt nhục sâu nặng như họ Dương thì làm như thế rõ ràng là không thể!

Pháp luật xung đột với đạo đức là một điều rất không may. Bởi vì đạo đức mới chính là nền tảng quan trọng nhất của xã hội loài người. Đạo đức mới là cái làm cho cuộc sống tốt đẹp và trường tồn.

Cha ông ta xưa đã hiểu rất rõ điều này. Pháp luật xưa vì vậy đã từng cho phép người thân trong gia đình "giấu tội cho nhau". Ngày nay, chúng ta đang xây dựng nhà nước pháp quyền. Pháp luật trong một nhà nước pháp quyền - như Thông điệp đầu năm 2014 của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng chỉ rõ - phải tiệm cận được công lý. Nghĩa là, pháp luật phải được ban hành và áp dụng phù hợp với đạo lý, với lẽ phải và lương tri.

Hiến pháp mới có hiệu lực từ ngày 1.1.2014 (trước ngày toà tuyên phạt Dương Tự Trọng 18 năm tù) cũng giao nhiệm vụ cho toà án phải bảo vệ công lý: "Toà án nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lý" (Khoản 3, Điều 102, Hiến pháp năm 2013). Thế nhưng, phạt nặng một người bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ đạo lý của mình thì có bảo vệ được công lý hay không và có hợp hiến hay không? là điều làm chúng ta thật sự băn khoăn, quan ngại.

Ranh giới hợp lý giữa pháp luật và đạo đức gia đình trong vụ Dương Tự Trọng có lẽ nên là sự im lặng của Trọng trước lời cầu cứu của Dương Chí Dũng, chứ không phải là việc Trọng làm giả hồ sơ và tổ chức cho Dũng chạy trốn (ngay cả khi Trọng đã biết có quyết định khởi tố bị can với Dũng). Pháp luật không nên đòi hỏi Trọng phải tố cáo Dũng và nên tôn trọng sự im lặng của Trọng, như một cách tôn trọng những giá trị đạo đức căn bản nhất của một gia đình. Nhưng mặt khác phải nghiêm khắc với hành vi tiếp tay cho tội phạm, bất kể họ là anh em ruột của nhau. 

Nhiều người bênh vực và có cảm tình với Trọng, coi Trọng như một hình mẫu đại trượng phu, hảo hán. Họ chỉ bênh vực và có cảm tình được, chừng nào họ là người ngoài cuộc, hoặc được hưởng lợi từ sự vi phạm pháp luật của Trọng. Còn nếu họ là nạn nhân của hành vi "hảo hán" đó, họ sẽ coi Trọng là kẻ thù truyền kiếp. Ví dụ: Hùng bị Dũng trộm 1 tỷ đồng, Hùng báo công an khởi tố Dũng, Trọng là em trai của Dũng liền giúp Dũng trốn đi cùng với số tiền đó. Hỏi: Hùng có thể coi Trọng là hảo hán, đại trượng phu không? Câu trả lời là không. Đối với Hùng, Trọng là thằng khốn nạn và đê tiện nhất trên đời.

Nếu một xã hội ủng hộ và khuyến khích hành vi của Dương Tự Trọng dựa trên những lập luận về đạo đức gia đình, ngay cả khi họ nhận thức đầy đủ rằng đó là hành vi phạm tội, thì nhà nước pháp quyền chỉ là một tương lai xa vời vợi, nếu không muốn nói là một khái niệm giẻ rách. Nền tảng tâm lý xã hội đó là mảnh đất không thể màu mỡ hơn cho luật rừng vươn cành bám rễ.

Luật Hồng Đức điều 504: "Con cháu tố cáo ông bà cha mẹ, nô tỳ tố cáo chủ có tội lỗi gì, đều xử tội lưu đi châu xa; vợ tố cáo chồng cũng bị tội trên. Tố cáo ông bà ngoại, cha mẹ và ông bà cha mẹ về bậc tôn trưởng vào hàng cơ thân của chồng, cùng là nô tỳ tố cáo người vào bậc cơ thân của chủ, dẫu việc có thật, cũng phải tội biếm hay tội đồ; nếu là tội mưu phản, đại nghịch hay là mẹ đích, mẹ kế mà giết cha, cha mẹ nuôi giết con đẻ thì cho phép tố cáo".

- Luật còn cấm anh chị em ruột kiện cáo lẫn nhau, điều mấy quên mất. 

2- Người không tố giác là ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người phạm tội chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự trong trường hợp không tố giác các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các tội khác là tội đặc biệt nghiêm trọng quy định tại Điều 113 của Bộ luật này.

Luật Hình sự, Điều 314. Tội không tố giác tội phạm 

3. Người không tố giác nếu đã có hành động can ngăn người phạm tội hoặc hạn chế tác hại của tội phạm, thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự hoặc miễn hình phạt.

(Hết trích.)

Trùm CÁ như Dương Tự Trọng ắt chén đậu hũ phải đủ đầy để hiểu rằng, đại án như Dương huynh chạy đâu cũng không thoát. Giá Dương đệ sinh thời Hồng Đức thì án cầm chắc  mưu phản, đại nghịch, phải sung vợ con làm nô tì. Dám tổ chức cho tội phạm triều đình vượt biên cơ mà. Còn sinh nhầm thời quá độ XHCN ngày nay, giá Dương đệ tỉnh táo áp dụng khoản 3 - Đ314 – Luật Hình sự thì đã có cơ may giảm nhẹ vài phần cho cả 2 anh em.

Chưa bị truy tố tội bao che tội phạm đặc biệt đã là may; bác Trọng chỉ bóc lịch vì tổ chức đưa người đi nước ngoài trái phép. Nghĩa; tình anh em thoát án, chỉ có công dân phạm tội phải ra tòa, quan chức phạm pháp phải chăn kiến. 

Gia đình - hạt nhân xã hội - cần được xây dựng bằng thương yêu, chia sẻ những điều tốt đẹp; không thể bằng tiếp tay, nuôi dưỡng cái ác. Làm hại xã tắc cũng là một trong thập đại ác, theo Hồng Đức, bên cạnh bất hiếu với cha mẹ, bất nghĩa với anh chị em. 

Chuyện vốn dĩ dễ hiểu như con đà điểu. Chẳng biết nguồn cơn nào mà chữ “tình” của bác Trọng được xì-bam cao trào suốt lượt báo chí, bắt đầu từ bài báo của anh ku Hoàng Gì Đó trên Petrol Tham. Một nền báo chí duy tình đến mức ngụy biện cho cả đại ác thế này thì mơ chi đến phúc phận công bằng - lẽ phải, Diễm ơi.

Đã đến giờ vác cuốc đi xây dựng CNXH, nếu rảnh sẽ mổ cò “Lương tâm xì-pam”. Thôi, túm trước lời dặn dò entry ấy cho nó máu:

Một xì-pam-mơ có lương tâm cần uốn phiếm google 7 lần trước khi chém gió, nhe Diễm.  

Thế nhưng, cũng ngay sau khi có quyết định khởi tố này, Báo Công an Nhân dân đã có ngay một cuộc phỏng vấn với Trung tướng Hoàng Kông Tư, Quyền Tổng Cục trưởng Tổng cục An ninh II, Thủ trưởng Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an về sự việc này và ý kiến của ông Hoàng Kông Tư có thể là một gáo nước lạnh dội vào không khí nóng hừng hực của sự mong chờ nói trên.

Theo lời ông Tư thì kết quả điều tra, xác minh đến nay đã cho thấy không có cuộc trao đổi bằng điện thoại nào giữa Dương Chí Dũng với  thượng tướng Phạm Quý Ngọ, nghi can số 1 trong vụ án đã khởi tố nói trên nên chưa đủ căn cứ để kết luận là “đồng chí Phạm Quý Ngọ” có liên quan.

Việc đồng chí Thủ trưởng Cơ quan An ninh điều tra đã khẳng định như đinh đóng cột như thế thì có rất nhiều khả năng vụ án vừa mới được mở ra sẽ sớm được khép lại vì không tìm ra đâu chứng cứ để khởi tố bất kỳ bị can nào.

Cho đến thời điểm này, với những lời khai của Dương Chí Dũng và dựa trên những suy đoán hoàn toàn logic, hầu như ai cũng tin một cách chắc chắn rằng ông Dũng phải được một “ông anh” nào đó báo tin thì mới chủ động chạy trốn như vậy, và nếu đúng như vậy thì việc không tìm thấy “ông anh” nào sẽ đánh tan huyền thoại rằng cơ quan điều tra của chúng ta là “giỏi nhất thế giới” như lời ca ngợi của một vị đại biểu quốc hội gần đây.

Nhưng sự khác nhau giữa việc tìm ra hay không tìm ra một bị can cụ thể  không chỉ là ở chỗ “huyền thoại” ấy có bị đánh tan hay không mà còn ở sự khác nhau về độ nóng của nó. Đấy mới là điều đáng quan tâm.

 Việc tìm ra một bị can là bước ngoặt quan trọng nhất và nóng nhất của một vụ án nói chung. Còn đối với vụ án cụ thể này thì việc không tìm ra một bị can cụ thể nào có khi lại tạo ra một bước ngoặt khác vượt ra khỏi tầm của một vụ án và nếu điều này xảy ra thì sức nóng của nó có thể  sẽ thiêu cháy cả một cơ đồ mà người ta đã xây dựng hơn nửa thế kỷ qua!

Người viết bài này không mong chờ vào khả năng nào vì điều gì đến thì nó sẽ đến.

Phiên xử ông Dương Tự Trọng sáng nay đã đặt ra một tiền lệ đau đầu cho làng báo. Khi tường thuật đến đoạn ông Dương Chí Dũng khai ai là người báo tin để biết mà chạy trốn, hầu hết các báo đều viết: “Trưa 17-5, tôi điện thoại cho ông anh trên Bộ công an hỏi xem anh đi công tác về chưa, anh nói đang trên đường về Hà Nội… Đến tối 17-5, anh ấy điện cho tôi thông báo Thủ tướng đã chấp thuận lệnh khởi tố và bắt tạm giam chú, chú nên tắt điện thoại và lánh đi một thời gian”.

Đối chiếu với một tường thuật ban đầu (sau này đã sửa) của một tờ báo khác thì không phải như vậy. Dương Chí Dũng khai rõ họ tên và chức vụ người báo tin.

Nếu đưa tin như các báo đang đưa, sẽ:

- Sai với thực tế bởi ông Dũng không nói thế tại tòa trong khi báo chí phải tôn trọng sự thật. 

- Có khả năng sau này ông Dũng sẽ kiện vì tường thuật sai lời khai của ông ta.

- Người không biết sẽ trách tòa vì sao khai chung chung “ông anh trên Bộ Công an” mà tòa không hỏi cụ thể. Cái này là gây tiếng oan cho tòa.

- Báo tường thuật sai có thể ra tòa như vụ PMU18.

- Lịch sử sau này ghi lại đến đây ắt phải làm footnote và báo chí bị bêu danh trong lịch sử.

Vậy có cách nào giải quyết không?

Theo tôi, báo nên tường thuật theo kiểu: “Trưa 17-5, tôi điện thoại cho ông Y trên Bộ Công an hỏi xem…” và sau đó mở ngoặc chú thích: “Ông Dũng khai rõ tên và chức vụ ông Y tại tòa nhưng do yêu cầu của cơ quan chức năng nên chúng tôi chưa thể ghi rõ tên và chức vụ ông Y”.

Làm được như vậy vừa trọn vẹn đôi đường. (Còn vì sao dùng ông Y thì bởi ông X đã có người dùng rồi, dùng nữa coi chừng nhầm lẫn). Nhưng theo tôi có lẽ các báo thận trọng quá mức; có lẽ không ai ngây thơ đến độ yêu cầu báo chí không đăng một chi tiết quan trọng như thế được công khai tại tòa. Có thể người ta chỉ yêu cầu báo chí cẩn thận, khai là khai như vậy, chờ cơ quan điều tra kết luận chứ báo chí đừng nhảy vào lên án hay phán xét ngay. Thôi cứ hy vọng vậy đi – để xem báo in ngày mai xử lý ra sao!

P/s: